Σεπτέμβριος 2011

Ο θεατής κάθε φωτογραφίας έχει στη διάθεσή του δύο δρόμους προσέγγισης με αυτήν, και πρέπει να διαβεί και τους δύο. Ο πρώτος τον οδηγεί αυτόματα στο σύνολο και ο δεύτερος στα επιμέρους.

Η συγκεκριμένη φωτογραφία τού Bill Brandt σε κερδίζει αμέσως με τη μυστηριώδη γοητεία και την αυθάδη υπερβολή. Αυτή η ικανότητα τής συνολικής έλξης είναι και η πρώτη αρετή κάθε καλής φωτογραφίας, δεδομένου ότι καμία φωτογραφία από τη φύση της δεν μπορεί να πει πολλά. Σαν φτωχό μέσο που είναι, αν παρασυρθεί και επιχειρήσει να περιλάβει περισσότερα από όσα αντέχει ο ελάχιστος χρόνος της και ο καθορισμένος χώρος της, τότε ο θεατής θα πιάσει τον εαυτό του να αποζητάει άλλο μέσο και να διαφεύγει σε δικά του συμπληρώματα των ελλειμμάτων τής φωτογραφικής εικόνας. Η φωτογραφία επομένως πρέπει από το πρώτο βλέμμα που τής αφιερώνουμε να μας δημιουργήσει την πεποίθηση ότι αυτό που βλέπουμε δεν είναι το μόνο, δεν είναι αρκετό, δεν είναι καν το κύριο. Άρα το συμπλήρωμα ή το αντίβαρο τής αληθοφανούς περιγραφής, πρέπει να είναι ένα μυστηριώδες παρασκήνιο. Όσο πιο ξεκάθαρα δημιουργηθεί αυτή η αίσθηση μυστηρίου, τόσο πιο δυνατό και διαρκές είναι το αποτέλεσμα. Και στην τέχνη το "ξεκάθαρα" σημαίνει πάντα με τη σαφή και προφανή εκμετάλλευση των όπλων τού μέσου. Των εργαλείων κάθε καλλιτεχνικής γλώσσας. Εν προκειμένω αυτή είναι η συνολική προσέγγιση. Η αίσθηση ότι αυτό που βλέπουμε δεν είναι μια απλή γωνία ενός τυχαίου βορειοευρωπαϊκού δρόμου τη νύχτα, παρόλο που αυτή είναι η πεντακάθαρη περιγραφή.

Μόλις όμως προσπεράσουμε την ένταση τής θεατρικότητας αυτής τής φωτογραφίας, πολύ λογικά αναζητούμε τα στοιχεία που την οδήγησαν εκεί. Και αυτή είναι η δεύτερη προσέγγιση που αναβιώνει και ενισχύει την πρώτη. Αντιλαμβανόμαστε ότι τελικά οι περιοχές χωρίς την παραμικρή πληροφορία, άρα χωρίς ίχνος αλήθειας ή ψέματος, έχουν ίση ή και μεγαλύτερη σημασία από τις άλλες. Οι μαύρες λουρίδες που περικλείουν ασφυκτικά το λευκό κτίριο είναι αναπόσπαστα στοιχεία τής εικόνας. Και μάλιστα έχουν το προσόν να παραμένουν πιστευτές (ο ουρανός μπορεί να είναι μαύρος και η νύχτα παίζει τέτοια παιχνίδια), αλλά παρ' όλα αυτά είμαστε σίγουροι ότι αν ήμασταν παρόντες δεν θα βλέπαμε την ίδια εικόνα. Έτσι η φαινομενικά πιστή περιγραφή παίρνει τα χαρακτηριστικά τής περιγραφής των ονείρων μας. Τότε που αμήχανα τα αφηγούμαστε ως εξής: "Ήταν, λέει...", σαν να μην ήμασταν εμείς παρόντες, αλλά ένας άλλος μας, ξένος, εαυτός.

Η αφαίρεση αυτών των μαύρων περιοχών θα ήταν αδιανόητη. Και όχι μόνο, αλλά ακόμα και αυτή η αλλοίωσή τους. Διότι αυτό που δίνει τη σημασία του σε έναν φωτογραφικό χώρο (είτε έχει πληροφορίες είτε όχι) είναι οι λεπτομέρειες τής δομής του, που έχουν τη δύναμη από χώρο να τον κάνουν γεγονός. Φωτογραφικό γεγονός. Και με τον τρόπο αυτό το γεγονός, οι μαύρες λουρίδες, επιβάλλει και δικαιώνει την παρουσία του στην εικόνα.

Τότε όμως ο θεατής ανακαλύπτει και ένα άλλο στοιχείο αλήθειας-ψέματος, που είναι το φως. Το φως που μπορεί λογικά να είναι υπεύθυνο για τις αδρές σκιές και τις μαύρες λουρίδες, αλλά κάτι μας λέει ότι ουδέποτε θα ήταν πράγματι έτσι. Και αυτό δίνει στο φως μια παράξενη δύναμη: να προκαλεί από μόνο του συγκινήσεις.

Η γνωριμία και με άλλες φωτογραφίες τού ίδιου φωτογράφου θα μας αποκαλύψει ότι η σκηνική παρουσία και η ο θεατρικός φωτισμός είναι προσφιλείς εμμονές του. Και αυτή η διαπίστωση, χωρίς να αλλάξει τη θέση μας απέναντι στη συγκεκριμένη φωτογραφία, θα εδραιώσει την αίσθησή μας για την απόλυτα προσωπική ματιά τού φωτογράφου πάνω σε ό,τι μας περιβάλλει, κάτι που πετυχαίνει με τη βοήθεια μόνο τού κάδρου και τού φωτός. Έτσι, αντιμετωπίζουμε τη φωτογραφία όπως τα όνειρά μας. Κάτι που κάποιος άλλος είδε για λογαριασμό μας, γιατί εμείς ουδέποτε θα το βλέπαμε έτσι. Τι άλλο μπορεί κανείς να περιμένει από έναν μεγάλο φωτογράφο;